–12

2-16 اهمیت ساختار سازمانی..................................................................................21
2-17 انواع ساختار سازمانی....................................................................................22
2-18 تمایز ساختار و نمودار سازمانی.........................................................................25
2-19 طرح ریزی ساختار سازمانی ............................................................................25
2-20 ارکان مورد توجه در طرح ریزی ساختار سازمانی......................................................26
2-21 انواع طرح های ساختار سازمانی........................................................................26
2-22 ابعاد ساختار سازمانی....................................................................................26
2-23 عوامل تأثیرگذار بر ساختار..............................................................................29
2-24 تأثیر مهندسی مجدد بر ساختار سازمانی................................................................30
2-25 داده، اطلاعات و دانش...................................................................................31
2-26 فناوری اطلاعات.........................................................................................32
2-27 تعریف فناوری اطلاعات................................................................................32
2-28 دلایل بکارگیری فناوری اطلاعات در سازمان......................................................... 33
2-29 کارکردهای پایه فناوری اطلاعات.......................................................................33
2-30 تعریف سیستم های اطلاعات...........................................................................34
2-31 تقسیم بندی سیستم های اطلاعات......................................................................34
2-32 مهمترین سیستم های اطلاعاتی..........................................................................36
2-33 ایجاد نظام های اطلاعاتی................................................................................37
2-34 اهمیت فناوری اطلاعات در سازمان ...................................................................37
2-35 نقش فناوری اطلاعات در مهندسی مجدد..............................................................38
2-36 چالش اصلی بکارگیری فناوری اطلاعات...............................................................39
2-37 رابطه ویژه بین مهندسی مجدد کسب و کار و فناوری اطلاعات ......................................40
2-38 کارکردهای مهندسی مجدد کسب و کار با تأکید بر فناوری اطلاعات.................................42
2-39 ارتباط میان سازمان ها و فناوری اطلاعات..............................................................45
2-40 چگونگی تأثیر سازمان بر فناوری اطلاعات.............................................................45
2-41 چگونگی تأثیر فناوری اطلاعات بر سازمان............................................................ 47
2-42 تأثیر فناوری اطلاعات بر ابعاد سازمانی.................................................................48
2-43 مزایای حاصل از سنجش فناوری های اطلاعات و ارتباطات .........................................50
2-44 عوامل توسعه و بکارگیری فناوری اطلاعات در سازمان ها............................................50
2-45 تغییر سازمانی............................................................................................51
2-46 تغییرات و منابع انسانی..................................................................................52
2-47 انواع تغییرات ناشی از پیاده سازی مهندسی مجدد.....................................................53
2-48 تفاوت مهندسی مجدد با طراحی مجدد چیست؟.......................................................54
2-49 چرا مهندسی مجدد؟.....................................................................................55
2-50 ضرورت مهندسی مجدد.................................................................................56
2-51 نشانه های بروز نیاز به مهندسی مجدد..................................................................57
2-52 ویژگی ها و مزایای مهندسی مجدد.....................................................................57
2-53 دلایل شکست و موفقیت پروژه های مهندسی مجدد..................................................58
2-54 چالش های پیاده سازی مهندسی مجدد.................................................................64
2-55 توانا سازان BPR.........................................................................................66
2-56 فرایند مهندسی مجدد....................................................................................68
2-57 ابزارهای اجرای مهندسی مجدد.........................................................................69
2-58 دو روش معمول برای اجرای مهندسی مجدد..........................................................70
2-59 چه کسانی اجرای مهندسی مجدد را بر عهده می گیرند؟..............................................71
2-60 دلایل روی آوردن سازمان ها به مهندسی مجدد........................................................72
2-61 متدولوژی چیست؟......................................................................................74
2-62 دلایل نیاز به متدولوژی..................................................................................74
2-63 متدولوژی های مهندسی مجدد..........................................................................74
2-64 پیشینه تحقیقات انجام شده..............................................................................80
فصل سوم : روش شناسی تحقیق
3-1 مقدمه.......................................................................................................87
3-2 نوع و روش تحقیق........................................................................................87
3-3 واحد تحلیل................................................................................................87
3-4 جامعه آماری...............................................................................................88
3-5 نمونه آماری و روش نمونه گیری.........................................................................88
3-6 روش ها و ابزار گرد آوری داده ها و اطلاعات..........................................................91
3-7 روش تجزیه و تحلیل داده ها.............................................................................94
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده های تحقیق
4-1 مقدمه.......................................................................................................96
4-2 توصیف ویژگی های جمعیت شناختی پاسخگویان......................................................96
4-3 توصیف متغیرهای تحقیق................................................................................102
4-4 آزمون فرضیه ها..........................................................................................107
فصل پنجم : بیان نتایج ،محدودیت ها و پیشنهادات تحقیق
5-1 مقدمه.....................................................................................................113
5-2 نتایج آزمون فرضیه ها....................................................................................113
5-3 سایر یافته ها..............................................................................................116
5-4 پیشنهادات تحقیق........................................................................................117
5-5 محدودیت های تحقیق...................................................................................121
فهرست منابع و مأخذ
منابع فارسی.....................................................................................................123
منابع انگلیسی...................................................................................................125
ضمائم
پرسشنامه ساختار سازمانی....................................................................................126
پرسشنامه فناوری اطلاعات....................................................................................129
پرسشنامه مهندسی مجدد.......................................................................................136
جداول رگرسیون متغیرهای تحقیق............................................................................140
واژه نامه انگلیسی-فارسی......................................................................................143
پیشگفتار
امروزه مهندسی مجدّد به عنوان رویکردی مؤثر برای ایجاد تغییر بنیادین در سازمان ها مورد توجّه بسیاری قرار گرفته است.و این در حالی است که اغلب نوشته های مشهور در این زمینه، تنها به توصیف و تشریح فلسفه مهندسی مجدّد پرداخته اند و راهکار عملی برای پیاده سازی آن ارائه ننموده اند. سازمان هایی که مایل به بکارگیری این رهیافت هستند،همواره با مشکل چگونگی اجرای آن مواجه اند. این مشکل به اعتقاد بعضی از محققان، از آنجا ناشی می شود که ماهیت مهندسی مجدّد، نوآوری در فرایندهاست و این امر بیشتر هنر است تا علم.لذا تدوین قوانین دقیق برای آن امکان پذیر نمی باشد. مدیران عامل سازمان ها اهداف متعددی را از اجرای مهندسی مجدّد دنبال می کنند که 35% با انگیزه تغییر ساختار سازمانی صورت می گیرد.رساله حاضر نیز با توجه به عنوان آن که "ارائه مدلی جهت مهندسی مجدد ساختار سازمانی شرکت گاز گیلان به منظور توسعه فناوری" می باشد،ابتدا به بررسی وجود رابطه بین ساختار سازمانی و توسعه فناوری در شرکت گاز گیلان پرداخته و سپس با توجه به رابطه ای که بین اصل مهندسی مجدّد با ساختار سازمانی و فناوری وجود دارد(که سعی شده در فصل دوم تا حد ممکن به تفصیل بیان شود) ضمن بیان یک متدولوژی ترکیبی مهندسی مجدّد پنج مرحله ای در فصل دوم، و یک متدولوژی مهندسی مجدّد پانزده مرحله ای در قسمت پیشنهادات، در قسمت ضمائم نیز یک الگوی فازی کاربردی مهندسی مجدّد و نیز یک متدولوژی مهندسی مجدّد که بر اساس نتایج تحقیق صورت گرفته توسط آقای بستانچی در منابع علمی مقاله-منابع تحقیقای با عنوان "روش مناسب مهندسی مجدّد در ایران"، مناسب اجرا در شرکت های ایرانی تشخیص داده شده،آورده شود.
چکیده
مهندسی مجدّد و معماری سازمانی طرح هایی جامع برای توصیف فعلی و آتی ساختار و رفتار فرآیندها ، سیستم های اطلاعاتی، پرسنلی و واحدهای سازمان می باشند و در واقع، به دنبال هم راستا نمودن آن ها با اهداف و استراتژی های سازمان اند.(اصلاح و بهبود فرآیند ها و روش ها با استفاده از تکنیک مهندسی مجدّد برای سه سازمان پایلوت استان اصفهان ،1387:ص 1 ). هدف اصلی از این تحقیق بررسی تأثیر ساختار سازمانی ( پیچیدگی،رسمیت و تمرکز) بر فناوری اطلاعات شرکت گاز گیلان وارائه مدل مهندسی مجدّد می باشد.و شامل اهداف فرعی،افزایش سرعت فرآیندها،ساده سازی، ارتقای ارائهءخدمات و... میباشد. تحقیق حاضر از نوع توصیفی – تحلیلی و از شاخه ءتحقیقات همبستگی است که به صورت یک مطالعه موردی در شرکت گاز گیلان انجام شده است. برای جمع آوری اطلاعات مورد نیاز جهت آزمون فرضیات از تکنیک پرسشنامه(پرسشنامه ساختار سازمانی و فناوری اطلاعات رابینز) به منظور سنجش اظهارات پاسخگویان استفاده شده است. جامعه شامل 400 نفر از کاکنان شرکت گازگیلان می باشد و جهت برآورد میزان حجم نمونه، از جدول مورگان – کرجسای استفاده شد که بر این اساس حجم نمونه برابر با 196 نفر شد. در عین حال برای افزایش دقت، حجم نمونه به 215 نفر افزایش یافت، و بر اساس سهمیه بین کارکنان شرکت گاز استان گیلان توزیع شد ، در تحلیل نهایی اطلاعات 198 پرسشنامه مورد بررسی قرار گرفت. داده های به دست آمده از پرسشنامه با استفاده از نرم افزار آماری spss18 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج تحقیق حاکی از این است که بین مهندسی مجدّدرسمیت و پیچیدگی شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری رابطه معنا دار و منفی وجود دارد.بین مهندسی مجدّد تمرکز شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری رابطه معنا دار و مثبت وجود دارد.متغیرهای مد نظر قرار گرفته در این پژوهش (رسمیت، تمرکز و پیچیدگی) در قالب مهندسی مجدد ساختار سازمانی توانسته است حدود 40 درصد از متغیر وابسته تحقیق را (توسعه فن آوری) تبیین نماید. این در حالی است که توسعه فن آوری اطلاعات تحت تاثیر عوامل دیگری نیز قرار دارد که پرداختن به همه این موارد در مجال این رساله نبوده لذا پیشنهاد میگردد سایر محققین به سایر ابعاد مربوطه بپردازند.
کلید واژه ها : مهندسی مجدّد، ساختار سازمانی، فناوری اطلاعات
فهرست جداول
جدول(2-1) ......................................................................................................34
جدول(2-2) ......................................................................................................35
جدول(2-3) ......................................................................................................44
جدول(2-4) ......................................................................................................55
جدول(2-5) ..................................................................................................... 56
جدول(2-6) ..................................................................................................... 63
جدول(2-7) ..................................................................................................... 75
جدول(3-1) ..................................................................................................... 88
جدول(3-2) ..................................................................................................... 93
جدول(3-4) ..................................................................................................... 94
جدول(4-1) ..................................................................................................... 96
جدول(4-2) ..................................................................................................... 97
جدول(4-3) ..................................................................................................... 98
جدول(4-4) ..................................................................................................... 99
جدول(4-5) .....................................................................................................100
جدول(4-6) .................................................................................................... 102
جدول(4-7) .................................................................................................... 103
جدول(4-8) .................................................................................................... 103
جدول(4-9) .................................................................................................... 104
جدول(4-10) ....................................................................................................105
جدول(4-11) ....................................................................................................107
جدول(4-12) .................................................................................................. 107
جدول(4-13) .................................................................................................. 108
جدول(4-14) .................................................................................................. 109
جدول(4-15) .................................................................................................. 110
جدول(د-1) ....................................................................................................140
جدول(د-2) .................................................................................................... 140
جدول(د-3) .................................................................................................... 141
جدول(د-4) .................................................................................................... 142
فهرست نمودارها/اشکال
نمودار(2-1) ...................................................................................................... 37
نمودار(2-2) .................................................................................................... 68
نمودار(4-1) ...................................................................................................... 97
نمودار(4-2) ...................................................................................................... 98
نمودار(4-3) ...................................................................................................... 99
نمودار(4-4) .................................................................................................... 100
نمودار(4-5) .................................................................................................... 101
نمودار(4-6) ....................................................................................................102
نمودار(4-7) .................................................................................................... 103
نمودار(4-8) .................................................................................................... 104
نمودار(4-9) .................................................................................................... 105
نمودار(4-10) .................................................................................................. 106
شکل(1-1) ........................................................................................................ 5
شکل(2-1) .......................................................................................................17
شکل(2-2) .......................................................................................................31
شکل(2-3) ........................................................................................................41
شکل(2-4) ....................................................................................................... 45
شکل(2-5) ...................................................................................................... 47
شکل(2-6) .......................................................................................................77
فصل اول
کلیات تحقیق
کلیات تحقیق
1-1مقدمه
" لسترور"(1990) می نویسد: آن هایی که با صدای انقلاب صنعتی بیدار نشدند ملت های توسعه نایافته کنونی لقب گرفته اند. اکنون صدایی دیگر در راه است. آن هایی که گوش خود را بر این صدا می ببندند به طور مسلم حاشیه نشینان فقیر دنیای فردا خواهند بود. آن صدا چیست؟صدای مهندسی مجدّد(عبدی ها/قراخانلو ،1389:ص6) مهندسی مجدّد امروزه به یکی از متداول‌ترین رویکردها برای اصلاحات اداری در سازمان های دولتی تبدیل شده است. اصول و تکنیک‌های مهندسی مجدّد جذابیت روزافزونی برای سیاستگذاران، متخصصان و دانش‌پژوهان مدیریت دولتی پیدا کرده است. در سالهای اخیر مهندسی مجدّد به عنوان یک تجلی قوی از نوآوری مستمر در بازتعریف ارزشها وفلسفه‌های اداری، و روشها و سیستم های بوروکراسی دولتی ظهور کرده است. اقتصاد جهانی دگرگونی پویایی راتجربه می‌کند که سازمان های دولتی و خصوصی را نیازمند اصلاح ریشه‌ای در روش و طریق فعالیت خود ساخته است. بنابراین، شگردها و تکنیک‌های نو و استادانه ای برای مدیریت سازمان ها ظهور کرده است تا این تغییر را تسهیل کند و در این میان مهندسی مجدّد به عنوان یکی از برجسته‌ترین سیستم‌های انطباق با این نظام نو و پیچیده ارایه شده است.به همین دلیل است که مفاهیم مهندسی مجدّد مخاطبان روزافزونی را در بخش خصوصی و دولتی به خود جذب می‌کند. ابزار و تجربیات مهندسی مجدّد در دستور کار تجدید سازمان بخش دولتی - در کشورهای توسعه‌یافته و درحال توسعه، چه در سطح محلی و چه در سطح ملی- لحاظ شده و مورد پذیرش و قبول قرار گرفته است.( البدوی،1388:ص1)
در این فصل به کلیات موضوع تحقیق، شامل بیان مسأله، اهمیت و ضرورت تحقیق، اهداف، سؤالات، فرضیه ها و متغیرهای تحقیق پرداخته شده است.
1-2 بیان مسأله
مهندسی دوباره ،مجموعه فعّالیت هایی است که بنگاهی اقتصادی برای تغییر فرآیندها و کنترل های درونی خود انجام می دهد تا ساختار سنّتی عمودی و سلسله مراتبی به ساختار افقی، میان فعّالیتی، مبتنی بر تیم و مسطّح تبدیل و همه ی فعّالیت ها برای جلب رضایت مشتریان انجام شود .(سجّادی، 1390:ص 268) هنگامی که مهندسی مجدّد انجام شود ، سازمان می تواند امور را با توجّه به فرآیندها سازماندهی کند. در نهایت سه عامل اصلی سازمان نیز تغییر می کنند :
ساختار سازمانی: توجّه و تمرکز بر ساختار سازمانی، مدیریت و زیر ساخت های سازمانی عناصر اصلی تشکیل دهنده ی بعد سازمانی برنامه ی تغییر و مهندسی دوباره هستند. نحوه ی پیکربندی و زیر ساختارهای سازمانی یک بنگاه اقتصادی، سطح اختیارات، خطوط ارتباطی مسئولیت ها و وظایف در هماهنگی و پذیرش تغییر و برنامه مهندسی دوباره تأثیر اساسی دارد. (همان منبع:ص 270)
فرهنگ: بعد فرهنگی شامل توجّه به هنجارهای رسمی و غیر رسمی، ارزش ها و اعتقادات کارکنان است، در واقع، این بعد به نحوه ی تأثیر فرهنگ سازمانی در پذیرش تغییرات ایجاد شده در دیگر ابعاد می پردازد.(همان منبع:ص 270)
سیستم های اطلاعاتی: در سازمان هایی که به شیوه سنّتی(وظیفه ای)سازماندهی شده اند، سیستم های اطلاعاتی در جهت پشتیبانی از وظایف مشخص به کار گرفته می شوند. در این حالت به دلیل وجود مرزهای بین وظیفه ای ، ارتباطات و اطلاعات در سازمان به سختی جریان می یابد. ولی در شرایطی که جریان کار به سوی «فرآیندگرایی» پیش می رود، سیستم های اطلاعاتی نیز باید دستخوش تغییرات عمده شده و خود را با شرایط جدید وفق دهند. معمولا سیستم های اطلاعاتی در پیشبرد سریع کار و ایجاد بهبودهای خیره کننده در زمان انجام کار نقشی کلیدی بازی می کنند. (همان منبع:ص 270)
ساختار سازمانی هر موسسه ای صحنه فعالیت و عملیات آن سازمان است. مهمترین نقش ساختار سازمانی،تعیین وظایف و مسئولیت هاو حدود اختیارات و نیز روابط کارکنان به منظور تامین هدف های آن سازمان است. در تعیین ابعاد ساختاری، عوامل زیادی را برشمرده اند که از جمله این عوامل می توان به اجزای اداری،استقلال، تمرکز،پیچیدگی،تفویض اختیار،تفکیک،رسمیت،تلفیق،حرفه ای گرایی،حیطه نظارت،تخصص گرایی، استانداردسازی و تعداد سطوح سلسله مراتب عمودی اشاره کرد.که اکثر نظریه پردازان سازمانی از میان آن ها در سه بعد رسمیت، پیچیدگی و تمرکز اتفاق نظر دارند. ابعاد ساختاری بیانگر ویژگی های درونی سازمان هستند و شدت یا ضعف هر کدام از این سه بعد در شکل گیری کلی ساختار سازمانی مؤثر است. (مجیدی و دیگران،1390:ص 9) پیچیدگی عبارت ست از تعداد سطوح مدیریتی که در سازمان وجود دارد.( مجیبی ودیگران،1390:ص 15) رسمیت نیز حدی است که یک سازمان برای جهت دهی رفتار کارکنانش به قوانین، مقررات و و رویه ها متکی است(همان منبع:ص 16) تمرکز به میزانی از اختیار تصمیم گیری دلالت دارد که در یک نقطه واحد ، در بالای سلسله مراتب سازمانی جمع شده باشد. Vilson, 2012, p494-498)) تحت تأثیر و نفوذ فناوری اطلاعات،جامعه کنونی در یک نقطه چرخشی از یک جامعه صنعتی به یک جامعه اطلاعاتی می باشد.با توجّه به تفاوت های اساسی میان کشورهای مختلف،هیچ کشوری از تغییراتی که در نتیجه توسعه فناوری اطلاعات رخ خواهد داد، مصون نخواهد ماند.( p26،2013، Afzali)فناوری اطلاعات مربوط به کاربرد سیستم های اطلاعاتی ،ارتباطات و مکانیزاسیون اداری و کامپیوتر است و اگر آن را مثلثی در نظر بگیریم، سه رأس آن را سیستم های اطلاعاتی،ارتباطات و مکانیزاسیون اداری تشکیل می دهند. (اسماعیلی و دیگران ،1392:ص42)
مطالعات صورت گرفته در زمینه مهندسی مجدّد نشان دهنده تأکید صاحب نظران به توجّه متعادل و هم زمان به عوامل و منابع سازمانی و ساختاری ، اعم از فنّی و غیرفنّی سازمان ها است.از جمله این مطالعات که در حوزه های نظری و نیز در محیط های عملی و اجرایی کاربرد فراوان دارد ، مدل هم راستای Alignment در چارچوب مدل معروف به MIT90 است.(Mintzberg, 1987, p32) در این مدل، که مدل مفهومی تحقیق نیز می باشد به لزوم هم راستایی بین ساختار، راهکار، فناوری،فرآیندها و نیروی انسانی تأکید شده است ،لازم به ذکر است که در تحقیق حاضر فقط رابطه ساختار و فناوری مورد توجه قرار گرفته است.
ساختار
فناوری راهکار
فرآیند مدیریت
مهارت ها و نقش های فردی

شکل(1-1) : مدل مفهومی تحقیق (Mintzberg, 1987, p32)
با توجه به ساختار سازمانی شرکت گاز گیلان این سؤال مطرح می شود که آیا بین مهندسی مجدّد ساختار سازمانی شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری رابطه وجود دارد؟ برای پاسخگویی به این سؤال وضعیت ساختار سازمانی و فناوری اطلاعات شرکت گاز گیلان مورد بررسی قرار گرفت و متدولوژی مهندسی مجدّد پیشنهادی نیز ارائه شد.
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق
چالش هایی که دولت ها امروزه با آن مواجه هستند نسبت به گذشته پیچیده تر شده است دولت ها دائم تحت فشارند تا راه حل های جدیدی برای مسائل و مشکلات پیش رو یافت کرده و همیشه برآنند خدماتی بهتر ارائه نمایند که از استانداردهای بالایی برخوردار باشند . دستگاه های اجرایی ارائه کننده خدمات عمومی مجبورند به انتظارات نیازمندان، علاقمندان و مشتریان از جمله شهروندان عادی، مسئولان سیاسی ، بخش غیردولتی و غیره پاسخ دهند.دستگاه های دولتی کشور برای تحقق برنامه های کوتاه ، میان و بلند مدت نیازمند متحول و مجهز شدن به ساختارها ، ابزارها و نیروهایی توانمند جهت پاسخگویی به نیازهای آتی می باشند.در این موقعیت ، مهندسی و معماری که واژه هایی آشنا در عرصه سازمانی هستند نقشی ویژه در بازنگری و برنامه ریزی سازمان ها ایفا می کنند. به عنوان مثال ، در فیلیپین ، اصول و پارامترهای فعّالیت های دولت با استفاده از چارچوب مهندسی مجدّد- به عنوان فلسفه راهنما- بازتعریف شده است. در اتّحادیه اروپا ، مهندسی مجدّد عملکرد مرسوم شده است. در آفریقای جنوبی ، مهندسی مجدّد برای تسهیل فرآیندهای میان صنعت ، نیروی کار و دولت به کار گرفته شده است.در ایرلند نیز از مهندسی مجدّد برای بهبود تسهیلات خدمات اجتماعی استفاده شده است. مطالعاتی که در سال 2001 در سنگاپور منتشر شده بیان می کند 8% سازمان های دولتی پیش از این مهندسی مجدّد انجام داده اند، 23% در حال انجام پروژه های مهندسی مجدّد هستند، 54%فعّالیت های مهندسی مجدّد را در برنامه 3 سال آینده خود دارند و تنها 15% اصولاً بنایی بر مهندسی مجدّد ندارند.( عبدی ها و قراخانلو ،1390:ص5) واز آنجا که ابزار و تجربیات مهندسی مجدّد در دستور کار تجدید سازمان بخش دولتی-در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، چه در سطح ملّی و چه در سطح محلّی- لحاظ شده و مورد پذیرش و قبول قرار گرفته است ضرورت ارائه متدولوژی و مدلی جهت مهندسی مجدّد در شرکت گاز استان گیلان را توجیه می کند.
1-4اهداف تحقیق
1-4-1 اهداف اصلی
اهداف علمی تحقیق :
1- بررسی رابطه بین مهندسی مجدّد رسمیت و توسعه فناوری
2-بررسی رابطه بین مهندسی مجدّد پیچیدگی و توسعه فناوری
3-بررسی رابطه بین مهندسی مجدّد تمرکز و توسعه فناوری
1-4-2 اهداف فرعی
اهداف کاربردی :
1-کاهش هزینه های فرآیند از طریق حذف فعّالیت ها یا ضوابط زائد و غیر کارآمد و تسریع و تسهیل امور
2-کاهش زمان های انتظار، کاهش دوباره کاری ها ، حذف فعّالیت های موازی و حذف فعّالیت های فاقد ارزش افزوده
3-افزایش کیفیت
4-افزایش سرعت فرآیندها
5-ساده سازی
6-بهره گیری کامل از منابع انسانی
7-بهبود کیفیت و ارتقای ارائهءخدمات
1-5 سؤالات تحقیق
1-5-1 سؤال اصلی
آیا بین مهندسی مجدّد ساختار سازمانی شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری رابطه وجود دارد؟
1-5-2سؤالات فرعی
1-آیا بین مهندسی مجدّد رسمیت شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری رابطه وجود دارد.
2-آیا بین مهندسی مجدّد پیچیدگی شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری رابطه وجود دارد.
3-آیا بین مهندسی مجدّد تمرکز شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری رابطه وجود دارد.
1-6 تبیین فرضیه های تحقیق
1-6-1 فرضیه اصلی:
بین مهندسی مجدّد ساختار سازمانی شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری در شرکت گاز استان گیلان رابطه وجود دارد.
1-6-2 فرضیه های فرعی:
1- بین مهندسی مجدّدرسمیت شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری رابطه وجود دارد.
2- بین مهندسی مجدّد پیچیدگی شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری رابطه وجود دارد.
3- بین مهندسی مجدّد تمرکز شرکت گاز استان گیلان و توسعه فناوری رابطه وجود دارد.
1-7 متغیرهای تحقیق
متغیر، کمیتی است که در دامنه ای معین می تواند از یک فرد به فرد دیگر یا از یک مشاهده به مشاهده دیگر مقادیر مختلفی را ایجاد کند، بنابراین چیزی است که تغییر می پذیرد و محقق آن ها را بنا به هدف تحقیق خود کنترل ، دستکاری یا مشاهده می کند و در برخی مواقع متغیر نمادی است که اعداد یا ارزشهایی به آن منتسب می شود.( خاکی،1389:ص 165) متغیر مستقل در این تحقیق، مهندسی مجدّد ساختار سازمانی (ساختار فیزیکی: رسمیت، پیچیدگی، تمرکز) ، و متغیر وابسته توسعه فناوری می باشد.در این تحقیق سعی بر ارائه مدلی جهت مهندسی مجدّد ساختار سازمانی در شرکت گازگیلان به منظور توسعه فناوری است .
1-7-1 متغیر مستقل
متغیر مستقل، متغیری است که انتظار می رود تغییر در متغیر وابسته را توضیح دهد،به عبارت دیگر متغیر مستقل، متغیر روشنگر است.(همان منبع:ص 166) در این تحقیق، مهندسی مجدّد ساختار سازمانی (ساختار فیزیکی: رسمیت، پیچیدگی، تمرکز) ،متغیر مستقل فرض شده است.
1-7-2 متغیر وابسته
متغیر وابسته،متغیری است که هدف محقق تشریح یا پیش بینی تغییر پذیری در آن است،به عبارت دیگر یک متغیر اصلی است که در قالب یک مسأله برای تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد.( همان منبع :ص 166) در این تحقیق،متغیر وابسته توسعه فناوری می باشد.
1-8تعریف عملیاتی واژه ها ، متغیر ها و اصطلاحات تحقیق
مهندسی مجدّد : مهندسی مجدّد شامل فرآیند برنامه ریزی مجدّد و جامع، طراحی مجدّد و موازی و پیاده سازی فرآیندهای اداری ،ساختار سازمانی و سیستم اطلاعاتی پشتیبانی کننده به صورت مستقیم و غیرمستقیم است و در مواجهه با نیروهای برون سازمانی انجام می شود. (,2012,p93 Goksoy & Ozsoy)
ساختارسازمانی: راه یا شیوه ای است که به وسیله ی آن ، فعّالیت های سازمان تقسیم، سازماندهی و هماهنگ می شود.(صادقی و دیگران ،1392:ص2)
رسمیت: به میزان یا حدی که مشاغل سازمانی استاندارد شده اند اشاره دارد.( آقائی و دیگران ،1390: ص114)
پیچیدگی: پیچیدگی،تعداد کارها یا سیستم های فرعی است که در درون یک سازمان وجود دارد و یا انجام می شود.( همان منبع: ص114)
تمرکز: تمرکز به میزان انعطاف در تصمیم گیری و ارزیابی فعّالیت ها به صورت متمرکز و به درجه متمرکز بودن تصمیمات در یک نقطه از سازمان اشاره دارد.( همان منبع: ص115)
فناوری اطلاعات: فناوری اطلاعات به ابزار و روش هایی اطلاق می شودکه به نحوی اطلاعات را در شکل های مختلف(صدا،تصویر،متن)جمع آوری،ذخیره،بازیابی،پردازش و توزیع می کنند. (ایران نژاد و دیگران ،1392: ص26)
1-9 قلمرو تحقیق
1-9-1 قلمرو موضوعی : قلمرو موضوعی تحقیق ،مهندسی مجدّد است که در حوزه مدیریت دولتی و از شاخه بهبود می باشد.
1-9-2 قلمرو مکانی : شرکت های گاز 16 شهرستان استان گیلان می باشد.
1-9-3 قلمرو زمانی : این تحقیق در بازه زمانی آبان تا اواخر دی 92 صورت گرفته است.
خلاصه فصل:
دراین فصل به کلیات تحقیق پرداخته شده است، ازجمله مطالب بیان شده عبارتند از: موضوع تحقیق، دلایل انتخاب موضوع،اهمیّت و ضرورت آن ، بیان موضوع، اهداف تحقیق، سؤالات تحقیق، فرضیه های تحقیق، متغیرهای تحقیق، قلمرو تحقیق، روش تحقیق و تعاریف عملیاتی واژه ها.
سازماندهی تحقیق :
این تحقیق در پنج فصل به شرح زیر تنظیم شده است:
فصل اول: در این فصل پرداختن به تبیین موضوع تحقیق، اهمیت ، ضرورت،اهداف،سؤالات، فرضیه ها و متغیرهای تحقیق مدنظر قرار گرفته است.
فصل دوم: در این فصل به ادبیات، مبانی نظری و پیشینه تحقیق پرداخته شده است.
فصل سوم: در این فصل به روش تحقیق، جامعه آماری و حجم نمونه مورد تحقیق، معرفی شرکت بهره برداری، معرفی ابزار جمع آوری اطّلاعات، روایی و پایایی پرسشنامه پرداخته شده است.
فصل چهارم: در این فصل، اطّلاعات از طریق پرسشنامه و مطالعه تحقیقات مشابه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
فصل پنجم: در آخرین فصل از فصول پنجگانه این تحقیق، پس از بیان نتایج حاصله و ارائه پیشنهاداتی بر اساس آن ها،محدودیت های تحقیق عنوان شده است.
فصل دوم
ادبیات ،مبانی نظری و پیشینه تحقیق
2-1مقدمه
نوآوری و تغییر در محصولات و خدمات جوامع صنعتی چنان شتابی گرفته است که قدرت انتخاب و خرید بسیاری محصولات وخدمات را از مشتریان گرفته است، به گونه ای که نو بودن بسیاری از کالاها بیش از چند ماه دوام ندارد. سرعت تغییر در خدمات و کالاها و جهانی شدن اقتصاد تاثیر خود را به گونه ای در تمامی بنگاه های اقتصادی نمایان کرده است که رفتار و فرهنگ تمام مردم تحت تاثیر این تغییرات قرار گرفته است.(عبدی ها و قراخانلو،1390،ص6) مهندسی مجدّد فرآیندهای کسب و کار رویکرد نوینی است که از دریچه کاملا جدیدی به سازمان ها می نگرد.از اواخر دهه 90 سازمان های مختلفی در کشورهای پیشرفته صنعتی با یاری جستن از رویکرد مزبور،موفق به دگرگونی در سازمان خود شده اند و هم اکنون نیز برای دستیابی به دگرگونی مداوم تلاش می کنند.سازمان ها برای حفظ بقا و حضور خود در صحنه رقابت ناگزیر به دگرگونی و استفاده از تازه ترین دستاوردهای تکنولوژی برای دستیابی به بالاترین سطح بهبود توانایی های خود و کارکنان خود هستند.سازمان هایی که برنامه مهندسی مجدّد را بتوانند با موفقیت به انجام برسانند،ضمن دستیابی به نتایج بنیادی در کوتاه مدت ،از چنان انعطافی برخوردار می شوند که قادر به دگرگونی مداوم نیز خواهند شد. از جمله دستاوردهای این رویکرد ارائه خدمات با کیفیت به مشتریان ، کاهش هزینه ها،سرعت بخشیدن به امور و در نهایت بهبود عملکرد سازمان است.(امیری و شیخی، 1389،ص 4)
2-2مهندسی مجدّد چیست؟
«بازمهندسی، تفکر مجدد اساسی و بنیادین و طراحی مجدد رادیکالی فرایندهای کسب و کار به منظور
دستیابی به توسعه ها و پیشرفت های چشمگیر در سنجش های اساسی و بحرانی و معاصر عملکرد، از قبیل
هزینه، کیفیت، خدمات و سرعت، می باشد.» (باصری و مطلق،1391،ص114).مهندسی مجدّد با فرآیند محوری و تغییرات اساسی که در فرآیندهای سازمان به وجود می آورد،فعّالیت هایی را که در سازمان ارزش افزوده ایجاد نمی کنند با فعّالیت های جدید جایگزین می کند.مهندسی مجدّد سازمان ها یک رویکرد کل نگر است که طی آن،استراتژی رقابتی سازمان را با فرآیندهای درونی و کارکنان آن مرتبط می کند.این ارتباط از طریق به کار گیری جدیدترین و به روزترین تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات برقرار می شود.(جعفری و دیگران،1388،ص25)BPR بیان می کند که، بنگاه ها و شرکت ها به اصول بنیادین بازگردند و ریشه های خود را دوباره بررسی و آزمایش کنند. BPR به توسعه ها و پیشرفت های کوچک اعتقادی ندارد. بلکه هدفش یک ابداع و نوآوری مجدد و کلی است.(,2012, p68 Chang Chen) مهندسی مجدّد ، به واقع طراحی مجدّد فرآیندها برای ساده کردن و جانشین کردن آن ها میباشد.با مهندسی مجدّد،چندین شغل ممکن است ادغام شوند،تعداد بازرسی ها و مراکز کنترل ممکن است کم شده یا حذف گردندو وظیفه ها جای خود را به فرآیندها دهند.در واقع مهندسی مجدّد نه تنها فرآیندهای کار را به صورت افقی بلکه به صورت عمودی نیز فشرده می کند.(همان منبع :p69)
2-3 تعریف مهندسی مجدّد
همر و چمپی مهندسی مجدّد فرآیند کسب و کار را به صورت بازاندیشی بنیادین،طراحی مجدّد فرآیندها برای دستیابی به پیشرفت ها ی عظیم در معیارهای عملکردی نظیر،کیفیت،هزینه،خدمات و سرعت تعریف می کنند.(,2012,p69 ( Chang Chen واژگان کلیدی این تعریف عبارتند از:
1-بنیادین: چرا این کار را انجام می دهیم؟ چرا کارهایمان را اینگونه که هست انجام می دهیم؟چرا روش انجام آن را تغییر نمی دهیم؟و چراهای دیگر. (مقدسی،1389:ص52)
2-ریشه ای: تمامی روندهای کاری و ساختارهای موجود باید فراموش و شیوه های جدید کار کشف شوند.تغییرات سطحی فایده ای ندارد.تغییر باید ریشه ای باشد .کار را باید از بستر آغاز کرد و طرحی نو ،کاملا جدا از ساختار پیشین ریخت.(همان منیع:ص52)
3-عظیم: باید به تغییرات چشمگیر و خارق العاده و نه بهبودهای جزئی و اندک دست یافت.به عبارت دیگر در مهندسی مجدّد سخن از افزایش حاشیه سود و یا بهبود نسبی نیست.هدف دستیابی به جهشی شگفت انگیز و چشم گیر است .هدف پیشرفت 10% یا20% نیست بلکه انفجار و خانه تکانی است.(همان منیع:ص52)
4-فرآیندها: طراحی مجدّد باید بر فرآیندهای سازمانی و نه وظایف،مشاغل،کارکنان یا ساختارها متمرکز باشد.فرآیندها مهمترین نقش را در مهندسی مجدّد دارند.اما اغلب مدیران با آن ها آشنا نیستند.دانشمندان علم مهندسی مجدّد علت مشکل را عدم فرآیندگرا بودن دست اندرکاران دنیای کسب و کار میدانند.(همان منیع:ص52)
هامر و چمپی BPR را به عنوان یک بازاندیشی اساسی و طراحی مجدد رادیکالی فرایندهای کسب و کار به منظور نیل به توسعه و پیشرفت های چشمگیر در سنجش های اساسی و بحرانی هم زمان از قبیل هزینه، کیفیت، خدمات و سرعت، تعریف کردند. (,2012,p92 Goksoy & Ozsoy)
داونپورت مهندسی مجدّد فرآیند را به صورت «ابداع فرآیندها برای دستیابی به بهبود ریشه ای و عمیق در کسب و کار » تعریف کرده است که از طریق فعّالیت های زیر انجام می شود:
*شناخت و انتخاب فرآیندهایی که برای ابداع و نوآوری ،مناسب تشخیص داده می شود.
*درک و فهم این فرآیندها و اطلاعاتی که مورد استفاده قرار می دهند.
*ایجاد چشم اندازی از نوآوری های ممکن.
*ابداع و بهبود فرآیندها
*اجرا و ایفای فرآیندهای جدید
*ایجاد سازمانی که برای مدیریت و کنترل کارهای جدید مورد نیازاست.(,2012, p90 Ozalp& Beliz)
2-4 نکات قابل توجّه در مفهوم مهندسی مجدّد
مهندسی مجدّد به دور از فرض ها ،گمان ها و پیش داده ها آغاز می گردد.در مهندسی مجدّد سازمان ها، نخست تشخیص داده می شود که یک شرکت چه کاری را چگونه باید انجام دهد.این نظریه گذشته را به کلی به فراموشی می سپارد.«چه بوده است» اهمیتی ندارد،«چگونه باید باشد»مورد توجّه است. (مقدّسی،1389:ص51)
ریشه ای : طراحی ریشه ای یعنی کاری را از بن و دوباره طراحی کردن.ایجاد دگرگونی های سطحی و سازگار با ساختار موجود کافی نیست؛ مهندسی مجدّد برپا کردن شرکتی جدید و نو را در نظر دارد،نه بهسازی، اصلاح و بهبود وضع موجود را .(همان منیع:ص52)
شگفت انگیز : مهندسی مجدّد سخن از افزایش سود جنبی و یا بهبود نسبی ندارد،بلکه هدف دستیابی به جهشی شگفت انگیز و چشم گیر است.تنها هنگامی که یک انفجار و خانه تکانی ژرف مورد نظر باشد باید به سراغ مهندسی مجدّد رفت.مسلما بهبود نسبی به چرخش ظریف نیازمند است ، ولی در جهش شگفت انگیز باید کهنه ها را ازبین برد و چیزی کاملا نو به جای آن ها نشاند.(همان منیع:ص52)
فرآیند : فرآیند کار ، مجموعه گام هایی است که یک یا چند درون داد را به کار می گیرند و برون دادی می آفرینند که برای مشتری سودمند و خواستنی است.امروزه اندیشه فرآیندگرایی جایگزین اندیشه وظیفه گرایی شده است.(همان منبع:ص52)
2-5 رابطه مهندسی مجدّد و کایزن
کایزن یک واژه ژاپنی است و از «KAI» به مهنای تغییر و «ZEN»به معنای بهبود تشکیل شده است. فلسفه کایزن عبارت است از رشد و توسعه تدریجی و همیشگی از طریق بهتر انجام دادن کارهای کوچک به منظور نیل به استانداردهای بالاتر و بهتر. کایزن مفهومی است که بیشتر شیوه های خاص ژاپنی مثل مشتری گرایی و نظام پیشنهادات و... را دربرمی گیرد و از همین جهت این واژگان تقریباً مترادف با کایزن شده اند. (قراخانلو و عبدی ها،1390:ص12)از ویژگیهای جالب کایزن عدم نیاز قطعی آن به فناوری پیچیده یا آخرین دستاوردهای فناوری است. روش مهندسی مجدّد روش اصلاح فرآیندها باتوجّه به آخرین دستاوردهای فناوری است. یعنی اگر بخواهیم باتوجّه به آخرین دستاوردهای فناوری مجدّداً آغاز کنیم چگونه آغاز می کنیم. بنابراین، هیچ وجه مشترکی بین دیدگاه مهندسی مجدّد و کایزن که توجّهی به آخریـــن دستاوردهای فناوری ندارد، دیده نمی شود. کایزن به بهبود وضعیت موجود می اندیشد و مهندسی مجدّد به آنچه که باید باشد. دیدگاه کایزن و مجموعه تحت چتر کایزن مثل نظام پیشنهادات و... ازطریق مساعــــدت بخش های مختلف سازمان اجرا می شود ولی مهندسی مجدّد ازطریق نخبگان.در مهندسی مجدّد ممکن است کلیه مراحل تولید بهسازی گردد و یا کلاً از گردونه فعّالیت خارج شود. مهندسی مجدّد برای رسیدن به کیفیت محصول، فرآیندها را اصلاح می کند و یا بهترین فرآیند را جایگزین می سازد ولی در کایزن بهبود مستمر و تدریجی است و کیفیت محصول با بهبود مستمر و تدریجی ایجـــاد می شود و از روش مهندسی معکــــــوس بهره برداری می گردد، شرط زمان برای مهندسی مجدّد اصل و رکن است ولی درکایزن زمان برای تصاحب سهم بازار رکن نیست. مهندسی مجدّد انقلابی و سریع است ولی کایزن رفرم است و حرکت آرام است .بنابراین، مشخص است که مهندسی مجدّد و کایزن و مجموعه تحت چتر کایزن دو روش مستقل و متفاوت از هم هستند که قابل جمع شدن با هم نیستند و در راه رسیدن به هریک از آن ها نمی توان به روش دیگرنظر داشت. حال اگر وجوه مشترکی هم داشته باشند در اجرای طرح اهمیتی ندارد . (متّقی،1389:ص49)
2-6 مدیریت کیفیت جامع و مهندسی مجدّد
امروزه هم مدیریت کیفیت جامع و هم مهندسی مجدّد را روش هایی جهت بهبود در سازمان ها می دانند. اساس هر دو روش بر پایه فرآیندهاست و هردو نیز سازمان را درگیر تغییرات می کنند.البته مدیریت کیفیت جامع بیشتر روی بهبودهای افزایشی و مستمر تکیه می کند،آنچه در بین ژاپنی ها به کایزن معروف است،در مقابل، تأکید مهندسی مجدّد روی نوآوری و تغییرات ریشه ای یا رادیکالی است.مطالعات نشان می دهد که تلفیق برنامه های مهندسی مجدّد با مدیریت کیفیت جامع می تواند موفقیت بیشتری برای سازمان به همراه داشته باشد.(محمودی ،1391:ص142) بعضی از محققان معتقدند که ترکیب مهندسی مجدّد و مدیریت کیفیت جامع تضمینی جهت بهبودهای حاصل از پروژه های مهندسی مجدّد میباشد و مدیریت کیفیت جامع می بایست داخل برنامه های مهندسی مجدّد تزریق شود ،این بدان معناست که ترکیب بهبودهای کوچک و کوتاه مدت با نوآوری های بلندمدت در قالب تغییرات می تواند به موفقیت سازمان منجر شود. از زاویه ای دیگر می توان درجه تغییرات سازمانی و سطح انقلابی بودن را عاملی جهت تمایل پروژه تغییر به سمت مدیریت کیفیت جامع یا مهندسی مجدّد دانست. به عبارتی بهبودهای رادیکالی به معنای مهندسی مجدّد و بهبودهای غیر رادیکالی ،مدیریت کیفیت جامع را به دنبال خواهد داشت .( Zigiaris, 2012, p6)
2-7 مهندسی مجدّد و بهبود سازمان
تئوری « بهبود سازمان » چیست؟ دانشی است براساس علوم رفتاری که به مجموع و کل سازمان نظر دارد و با مشارکت و همکاری مدیریت عالی سازمان به مورد اجرا گذارده می شود و بر توسعه، بهسازی و تغییر نظام ها تأکید می ورزد. فعّالیت های بهبود سازمان در اطراف هدف ها و مأموریت های کوتاه مدت و میان مدت تمرکز دارد و هدف نهایی آن افزایش سلامت و درجه کفایت و اثربخشی سازمانی است. البته بین مفهوم بهبود سازمان و مفهوم مدیریت توسعه باید تفکیک قائل شد ، زیرا این دو مفهوم اساسا دارای نظر گاه های متفاوتی هستند. (متقی، 1389:ص70)هدف از بهبود مدیریت، پرورش و بهسازی مدیریت به صورت انفرادی است در حالی که بهبود سازمان ضمن آنکه به پرورش و بهسازی مدیریت توجّه دارد اساسا فعّالیت ها در اطراف توسعه و بهبود نظام هایی متمرکز می گردد که نقش حیاتی در عملکرد سیستم کلی دارند.بهبود سازمان را کوشش های بلند مدت برای بهبود فرآیندهای نوسازی و تجدید حیات و حل مسائل و مشکلات به ویژه از طریق مدیریت فرهنگ سازمانی اثر بخش با بهره گیری از تئوری و فناوری علوم رفتاری و کاربردی و تحقیقات میدانی می دانند.با عنایت به تعاریف فوق ملاحظه می شود در دیدگاه بهبود سازمان برای رسیدن به بهبود سازمانی باید از کانال بهبود رفتار سازمانی به کانال بهبود ساختار سازمانی دست یافت ولی در دیدگاه مهندسی مجدّد از بهبود فرآیندها به بهبود ساختار و بهبود رفتار سازمانی می رسند. (همان منبع:ص71)
تغییر سازمانی

تدریجی-کایزن طرح گرانپر در مراحل رشد سازمان ناگهانی


TQM بین دو مرحله رشد تغییر ناگهانی نوآوری
در هرمرحله رشد تدریجی مهندسی
مجدّد
تغییر سازمانی
سازگاری توسعه ای
سطحی و ساده عمیق و بنیادی
شکل (2-1)-تغییر سازمانی(متقی، 1389:ص71)
بنابراین ، مهندسی مجدّد بهبود سازمانی با تعریف مبتنی بر فناوری رفتار سازمانی منطبق نیست اما به معنای عام خود به بهبود سازمانی منجر می شود . مهندسی مجدّد با استفاده از شناخت فرآیندها و اصلاح آن ها به بهبود سازمانی می رسد ولی بهبود سازمان با استفاده از فناوری مدیریت علوم رفتاری . همچنین بهبود سازمان به بلندمدت بودن بهبود فرآیند نوسازی تاکید دارد و مهندسی مجدّد به انقلاب دفعی در سیستم و فرآیندها تاکید می ورزد.انجام بهسازی سازمانی در تئوری بهبود سازمان به تهدید رقبا و استمرار بهبود توجّه می کند و در مهندسی مجدّد نه تنها به بهبود تحولات جدید فناوری توجّه دارد بلکه فرآیندها را به گونه ای طراحی می کند که پذیرای فناوری ها در آینده نیز باشد و این امکان را پیش بینی می کند که فرآیندها مجدّدا و مستمرا مهندسی شوند.در ادبیات بهبود رفتار سازمانی تغییرات سازمانی بدعت سازمانی به تطبیق سازمان با یک ایده ، روش ، فرآیند یا رفتار در سطح سازمان و سطح صنعت ، بازار و کل محیط داخلی و بین المللی می پردازد، ولی در ادبیات مهندسی مجدّد، بحث تطبیق سازمان مطرح نیست و برخی گمان کرده اند مهندسی مجدّدهمان انتخاب الگوی مناسب است . و معتقدند برای تطبیق به منظور رسیدن به وضعیت دلخواه باید یک معیار و شاخص داشته باشند و اگر آن را اجرا کنند به هدف خود رسیده اند.(رضی،1388:ص34)
2-8 بهینه کاوی و مهندسی مجدّد
بهینه کاوی عبارت است از: «فرآیند شناسایی، درک و تطبیق فرآیندها و عملکردهای اثربخش با روش های برتر جهان در جهت بهبود بازدهی یا عملکرد شاخص های سازمان خود ». یا به طور خلاصه « جستجوی یک مرجع یا استاندارد اندازه گیری برای مقایسه ».بهینه کاوی ممکن است به عنوان وسیله یی برای ایجاد تغییر و تحول ،مبنای بررسی عمیق تر در فرآیند کسب و کار شود که به مهندسی مجدّد سازمان می انجامد .(,2012, p432 Bender).مدیریت جامع کیفیت،بهبود عملکرد فهالیت های تجاری،تفکر ناب و سایر رویکردهای تلفیقی که به منظور کسب مزایای رقابتی و نیز شایستگی های بنیانی پیشنهاد شده اند بر اساس بهینه کاوی صورت می گیرند.اما بسیاری ایده ها و رویکردهای دیگر، مانند کاربرد سیستم های اطلاعاتی و تعیین ساختار سازمانی، نیز وجود دارند که می توان با استفاده از فلسفه و روش بهینه کاوی از آن ها بهره جست. (شیخی و دیگران،1389:ص 4).هنگام مهندسی مجدّد و توسعه فرآیندها با استفاده از ایده های ابتکاری جدید ،غالبا تمرکز بر «تفکر خارج از جعبه» مفید است.این رویکرد به معنای طراحی یک فرآیند جدید بدون توجّه به محدودیت ها و مشکلات فعلی است.بنابراین تیم پروژه باید فرض کند هیچ فعّالیتی در حال حاضر وجود ندارد، و سپس فرآیند را از «ابتدا» طراحی کند و توسعه دهد. این کار اصطلاحا «طرح زمین سبز» نام دارد.(,2012, p433 Bender).
2-9 مدیریت بر مبنای هدف
برای مدیریت بر مبنای هدف تعاریف متفاوتی ارائه شده، یکی از پذیرفته شده ترین تعاریف ، تعریفی است که "اودیورن" از مدیریت بر مبنای هدف دارد. وی مدیریت بر مبنای هدف را فرآیندی تلقی می کند که از طریق آن مدیران سطوح بالا و پایین سازمان مشترکا اهداف را مشخص می سازند و حدود مسئولیت ها و وظایف هر فرد را با در نظر گرفتن نتایج مورد انتظار تعیین می کنند و تمامی این عوامل برای اداره واحد و ارزشیابی فعّالیت های افراد به کار می رود.(بستانچی،1390:ص4)
2-10 نقش مدیریت بر مبنای هدف در مهندسی مجدّد
با توجّه به تعاریف، ابعاد و فلسفه مدیریت بر مبنای هدف،نقش کلیدی کارکنان در روش مدیریت بر مبنای هدف و چگونگی مشارکت آنان در اداره سازمان مشخص می گردد.آنچه مسلم است این است که هرقدر کارکنان در برنامه های سازمان بیشتر مشارکت داشته باشند،به هنگام ایجاد تغییرات واکنش کمتری از خود نشان می دهند ،بخصوص اگر اهداف تغییر نیز برای آن ها مشخص گردد.(بستانچی،1390:ص5) اکثر متدولوژی های ارائه شده جهت مهندسی مجدّد با یک نقیصه و مشکل مشترک مواجه هستند که در عین حال چالشی بسیار بزرگ هم به حساب می آید و آن عدم توانایی در متقاعد کردن نیروی انسانی برای پذیرش تغییر می باشد.معمولا تغییرات انسانی در هر اندازه ای،مقاومت بدنه نیروی انسانی را به دنبال خواهد داشت ،اما اگر آن ها اهداف واقعی تغییر را دریابند و منافع آن را درک نمایند ،مقاومت کمتری نیز از خود نشان خواهند داد.تجربه نشان داده است که سازمان های موفق در بکارگیری مهندسی مجدّد،آن هایی هستند که توانسته اند ضرورت مهندسی مجدّد را به شیوه ای درست به کارکنان انتقال دهند و اهدافی را که سازمان در سایه مهندسی مجدّد کسب خواهد کرد به آن ها تفهیم نماید.در دوره بازسازی باید این اندیشه را تقویت نمود که مهندسی دوباره در نهایت به سود همه بوده و نتیجه اش در پایان کار و پس از برقراری فرآیندهای جدید عاید همگان خواهد شد.برای شناخت دادن به کارکنان برای موارد فوق ، برقراری ارتباطات گسترده در تمامی سطوح امری لازم است .ارتباطات باید در تمامی جهات برقرار شده و کارکنان در جریان امور قرار گیرند و با توجّه به موارد فوق یکی از بهترین روش ها ی شناخته شده جهت برقراری ارتباط و دادن آگاهی و شناخت به کارکنان در خصوص اهداف ، روش مدیریت بر مبنای هدف است. (جبل عاملی،1390:ص38)
2-11 تفکر ناب و مهندسی مجدّد
تفکر ناب راهی است برای درک مشکلات ،طریقی است برای شناخت علل پیدایش دشواری ها و نگرشی است برای استفاده از روش های علمی جهت تعریف ارزش های یک سیستم و تمرکز بر بهبود و خلق جریان های موجد ارزش در راستای تعالی و کمال سازمان. (رضی،1388:ص37) اساس تفکر ناب ازاصول کشف شده برای رفع ضعف های فرآیند مهندسی مجدّد و تمرکز بر کشف آنچه می خواهیم ،یعنی ارزش و تعریف آن ارایه شده است، زیرا در مهندسی مجدّد فرآیندها ، ارزش، نو آفرینی می شود و در تفکر ناب که آن روی سکه است شناخت ، درک و تعریف ارزش موجود، نقش اصلی را ایفا می کند . بررسی مبانی نظری نشان می دهد، فن مهندسی مجدّد فرآیندها ،نتیجه و برخواسته از مطالعات و ایده های مایکل همر است.فلسفه اصلی مهندسی مجدّد فرآیندها ، تمرکز بر فرآیندهای اصلی مدیریت است.در مهندسی مجدّد، با اساس الگوی صنعتی به مخالفت بر خواسته شده است.مهندسی مجدّد اعتقاد دارد برای دستیابی به نیازهای امروزی، همچون کیفیت برتر، خدمات مؤثرتر،انعطاف پذیری و هزینه پایین باید فرآیندها ساده شوند.این ساده جویی تأثیرهای فراوانی بر طراحی فرآیندها و شکل گیری سازمان ها خواهد داشت. در مهندسی مجدّد فرآیندها ،هدف، دستیابی به جهش شگفت انگیز و چشم گیر است و بر حذف جامع اتلاف منابع در سیستم ها پافشاری کرده است. در مهندسی مجدّد می توان انواع اتلاف ها را به شرح زیر برشمرد :
اشتباهات قابل اصلاح.
تولید چیزی که کسی خواهان آن نیست.
موجودی مازاد.
مراحل اضافی فرآیند.
جا به جایی منابع انسانی اضافی.
حمل و نقل اضافی.
توقف و انتظار بدون مورد به دلیل عدم توازن بین بالای جریان و پایین جریان.
کالاها و خدماتی که به نیاز مصرف کننده پاسخ نمی گویند.(محمودی و بداقی،1391:ص142)
2-12 تعریف سازمان
سازمان «پدیده ای اجتماعی» است که جهت دستیابی به اهداف مشترک ، به طور آگاهانه هماهنگ شده و دارای حدود و ثغور نسبتا مشخص می باشد. عبارت «پدیده اجتماعی»دال بر این معناست که سازمان از افراد و گروه هایی که با هم در تعاملند ، تشکیل شده است. چون سازمان پدیده ای اجتماعی است ، لذا الگوهای تعاملی که اعضای سازمان از آن تبعیت می کنند،باید موزون و هماهنگ باشند تا ابهام و سردرگمی حداقل شود و در نتیجه اطمینان حاصل شود که وظایف مهم سازمانی انجام می پذیرد.(الهیاری فرد،1390:ص48)
2-13 تعریف سازماندهی
سازماندهی عبارت است از تقسییم وظیفه کلی ، تعیین مسئولیت ها، اختیارات و تعیین ارتباطات. (آقائی،1390:ص106)
سازماندهی فرآیندی است که طی آن ، تقسیم کار میان افراد و گروه های کاری و هماهنگی میان آن ، به منظور کسب اهداف صورت می گیرد.(باغبان،1391:ص17)
سازماندهی فرآیندی سه مرحله ای است : 1-طراحی کارها و فعّالیت ها ، 2-دسته بندی فعّالیت ها به پست های سازمانی ، 3-برقراری رابطه میان پست ها به منظور کسب هدف مشترک(واعظی،1389:ص155)
2-14 تعریف طرح سازمانی
طرح سازمانی به نحوه ساخت و تغییر سازمان برای تحقق اهداف سازمانی اشاره می کند.ساختن یا تغییر دادن یک سازمان، شبیه ساختن یا تغییر دادن نقشه یک ساختمان نیست،اگر چه هردو با یک هدف نهایی آغاز می شوند، آنگاه طراح برای دستیابی به آن هدف ، نقشه یا وسایلی تدارک می بیند.در بنا کردن یک ساختمان، طرح مورد نظر، یک نقشه ساختمانی دقیق می باشد که بر اساس آن ساختمان بنا نهاده می شود ولی در ساختن یک ساختار، آنچه مورد استفاده قرار می گیرد، نقشه یا سند مشابهی است که نمودار سازمانی نامیده می شود.( مجیبی،1390:ص16)
2-15 تعریف ساختار سازمانی
ساختارسازمانی، راه یا شیوه ای است که به وسیله ی آن ، فعّالیت های سازمان تقسیم، سازماندهی و هماهنگ می شود.(صادقی و دیگران ،1392،ص2)
ساختار سازمانی به الگوهای روابط درونی سازمان ،اختیار و ارتباطات دلالت دارد.و روابط گزارش دهی ، کانال های ارتباط رسمی،تعیین مسئولیت و تفویض اختیار تصمیم گیری را روشن می سازد. (p665،2013، Zanganeh)
ساختارهای مناسب در تحقق اهداف و استراتژی هایِ سازمان بسیار موثرند. تا جائیکه نادلر و توشمان، ساختار سازمانی را منبعی مهم، برای کسب مزیت رقابتی از طریق تغییرپذیریِ اثربخش،انعطاف پذیری و قدرت انطباق می دانند.(بافنده زنده،1388:ص104)
ساختار سازمانی قبل از هر چیز فرآیندی است مستمر از تغییرات محیط پیرامونی، استراتژی و عوامل داخل سازمان که به طور غیر قابل اجتناب با مرور زمان تغییر می کند.(مجیبی و میلانی،1390:ص15)
2-16 اهمیت ساختار سازمانی
ساختار به مدیران نشان می دهد که مسئول سرپرستی چه کسانی هستند و به کارکنان مدیرانی را میشناساند که از آن ها آموزش و دستور می گیرد.کمک به جریان اطلاعات نیز از تسهیلاتی است که ساختار برای سازمان فراهم می نماید.ساختار سازمانی باید توان تسریع و تسهیل در تصمیم گیری،واکنش مناسب به محیط و حل تعارضات بین واحدها را داشته باشد. ارتباط بین ارکان اصلی سازمان و هماهنگی بین فعّالیت های آن و بیان ارتباطات درون سازمانی از نظر گزارش دهی و گزارش گیری، از وظایف ساختار سازمانی است.اگرچه مفهوم ساختار سازمانی یک حقیقت است و برهر کسی در سازمان اثر می گذارد و همه به نوعی با آن سروکار دارند ،ولی کم و بیش مفهومی انتزاعی است.(آقائی و دیگران ،1390:ص110)
2-17 انواع ساختار سازمانی
هر سازمان دارای شش بخش اصلی بدنه عملیاتی،بخش عالی ،بخش میانی، متخصصان فنی،ستاد پشتیبانی و ایدئولوژی (سنت ها و باور ها) است.هر یک از این بخش ها می توانند سازمان را تحت تسلط خود درآورند که به ترتیب بروکراسی حرفه ای، ساختار ساده، ساختار بخشی، بروکراسی ماشینی، ادهوکراسی و ساختار عقیدتی به وجود خواهد آمد. بررسی مبانی نظری علم مدیریت نشان می دهد در حال حاضر ساختارهای سازمانی متعددی خلق و مورد استفاده قرار می گیرند.(مجیدی و دیگران ،1390 ،ص12) در ذیل به اهم این ساختارها اشاره می گردد :
الف- ساختار سازمانی وظیفه ای
در ساختار سازمانی وظیفه ای، تقسیم واحدها مبتنی بر وظیفه صورت می گیرد،به نحوی که هر واحد،وظیفه متفاوتی را انجام می دهد.در این ساختار هدف کلی سازمان به وظایف جزئی تر تقسیم می گردد. از مزایای این نوع ساختار، ایجاد حوزه های قوی تخصصی و بازده بالای آن در کارهای تکراری و ثابت است.نقطه ضعف آن نیز عدم انعطاف پذیری و تغییر ، همکاری ضعیف واحدها و توجّه به هدف های بخشی است.(همان منبع:ص12)
ب- ساختار سازمانی محصول محور
در این نوع ساختار، تقسیم واحدها مبتنی بر نوع محصول یا خدمت تولید شده توسط سازمان انجام می پذیرد. مزیت این ساختار، استقلال بیشتر مدیران عملیاتی و سهولت ارزیابی عملکرد مبتنی بر نوع محصول یا خدمت است. نقطه ضعف عمده آن نیز تضعیف گروه های تخصصی، پراکنده شدن واحدها و ناهماهنگی بین واحدهاست.(همان منبع:ص13)
ج- ساختار سازمانی منطقه ای
در این نوع ساختار سازمانی، تقسیم واحدها مبتنی بر مناطق جغرافیایی صورت می پذیرد. هر واحد کوشش می کند نیازهای مشتریان در محدوده خود را تأمین نماید، لذا سازمان می تواند خود را با نیازهای هر منطقه وفق دهد. البته ایجاد هماهنگی بین واحدهای هر منطقه مورد تأکید است.(همان منبع:ص13)
د- ساختار سازمانی ماتریسی
ساختارهای سازمانی ماتریسی و تیمی از خانواده ساختارهای پیوندی هستند. در این ساختار می توان به تعداد پروژه های موجود در سازمان ،واحد مستقل ایجاد کرد.دو مدیر همزمان بر یک واحد نظارت دارند. کاهش مشکلات سلسله مراتب و سرعت ارتباطات در یک پروژه و تأثیر ضعف یک پروژه فقط بر خود پروژه نه بر کل سازمان از مزایای این طراحی است.تضاد قدرت، صرف زیاد وقت، تشکیل جلسات متعدد هماهنگی و نیاز به مهارت های ارتباطی بالا از نقاط ضعف این ساختار است.(الهیاری فرد،1390:ص52)
ه- ساختار سازمانی پیوندی
این ساختار ترکیبی از ساختار مبتنی بر نوع محصول،وظیفه یا مناطق جغرافیایی است. زمانی که شرکتی سعی می کند چندین محصول تولید کند و وارد بازارهای متعددی گردد می تواند از این ساختار استفاده کند.در این ساختار واحدها به صورت خودمختار بوده و فقط برخی از امور به صورت متمرکز اداره می شوند. بالا رفتن کارایی و اثر بخشی واحدهای تخصصی و توان تطابق با تغییرات محیطی از نقاط قوت و افزایش سربار اداری از نظر تعداد کارمند و وجود تعارض بین کارکنان دفاتر مرکزی و بخش های تولیدی از نقاط ضعف این نوع ساختار است.(همان منبع:ص52)
و- ساختار سازمانی تیمی
امروزه می توان ساختارهای سنتی سلسله مراتبی را کنار گذاشت و ساختار را حول فرآیندها و جریان های کار طرح ریزی نمود. در نتیجه سلسله مراتب عمودی اختیارات به افقی تغییر شکل می دهد و کارهای مدیریت به سطوح پایین تر داده می شود و با توجّه به نوع فرآیند، تیم های خودمدار تشکیل می گردند. اعضای تیم، تخصص ها و مهارت های گوناگون دارند.فرآیند نیز بر اساس نیاز مشتریان شکل می گیرند. واکنش سریع به نیازهای محیط، اخذ سریع تصمیمات،رفع موانع بین دوایر سازمانی ، کاهش هزینه سربار اداری و بهتر بودن روحیه کارکنان از مزایای این نوع ساختار است. دشوار بودن استفاده از آن در سازمان های بزرگ ، سخت بودن تغییر ساختارهای کنونی به افقی ، حساسیت بالا، وقت گیر بودن فرآیند تغییر ساختارها به شکل افقی و نیاز به انجام تجزیه و تحلیل های فرآیندی از نقاط ضعف آن است.(همان منبع:ص53)
ز- ساختار سازمانی شبکه ای
سازمان های مستقلی هستند که هر یک وظایفی چون تولید،بازاریابی و طراحی محصول را به عهده دارند. کارگزار یا یک مرکز هماهنگی وجود دارد که این گروه ها را با یکدیگر منطبق ساخته و در جهت اهداف تعیین شده بسیج می کند.سازو کار های بازار، اجزای شبکه ها را با یکدیگر منطبق می سازد.سیستم های اطلاعاتی با اطلاعات شفاف، اجزای شبکه را هماهنگ می سازند.در این ساختار، تمرکز بر اموری است که سازمان مهارت دارد و بقیه فعّالیت ها به افراد یا شرکت ها واگذار می گردد که از طریق دفاتر مرکزی سازمان هماهنگ می شوند. بستن قرارداد و ارتباطات الکترونیکی از ویژگی های این طرح سازمانی است،نبود هزینه های سربار اداری و امکان استفاده از متخصصان در مناطق مختلف از نقاط قوت این ساختار است.کاهش وفاداری اعضا و نبود فرهنگ منسجم نیز از نقاط ضعف این ساختار است. (مجیدی و دیگران ،1390:ص12)
ط- ساختار سازمانی ستاره ای

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *