1-9. متغیرها و واژ ه های کلیدی:10
فصل دوم11
2-1. مفهوم دین وکاربرد قرآنی آن12
2-1-1. مفهوم دین در لغت و اصطلاح12
2-1-2. موارد کاربرد دین در قرآن13
2-1-3- موارد و کاربرد دین در روایات16
2-2. مفهوم اکراه وکاربرد قرآنی و روایی آن:18
2-2-1. مفهوم اکراه در لغت واصطلاح18
2-2-2. موارد کاربرد اکراه در قرآن19
2-2-3. مواردی از کاربرد اکراه در روایات22
2-3. مفهوم اختیار و کاربرد قرآنی و روایی آن:25
2-3-1. مفهوم اختیار در لغت و اصطلاح25
2-3-2. کاربرد اختیار در آیات قرآن27
فصل سوم29
3-1. انگیزه های دین گرایی30
3-1-1. حقیقت جویی فطری30
3-1-2. دست یابی به مصلحت و منفعت پایدار31
3-1-3. کمال جویی انسان31
3-1-4. ضرورت شکرگذاری منعم32
3-2. ضرورت نیاز انسان به دین33
3-2-1. هدفمندی آفرینش انسان33
3-2-2. نارسایی دانش بشری35
3-3. نقش عمده دین در تضمین سلامت فردی و اجتماعی36
3-3-1. دین و زندگی فردی36
3-3-1-1. رفع نیازهای فطری36
3-3-1-2. سلامت نفس و تکامل اخلاق37
3-3-1-3. دین و زندگی اجتماعی38
3-4. مشخصه ها و عناصر دینی40
3-4-1. رابطه ی عناصر دین41
3-5. ویژگی های دین الهی43
3-6. رسالت دین، هدایت تشریعی47
3-7. انواع دین49
3-7-1. دین حق و دین باطل49
3-7-1-1. واحد بودن دین حق وتعدد دین باطل51
3-8. امتیازات دین حق (دین اسلام)52
فصل چهارم58
4-1. دلالت آیه نفی اکراه (لا اکراه فی الدین)59
4-1-1. تحلیل ادبی آیه61
4-1-2. شأن نزول آیه61
4-1-3. تحمیلی نبودن دین و مذهب63
4-1-4. تبیین عقیده نه تحمیل عقیده65
4-1-5 . اسلام، دین آزادی و اختیار66
4-1-6. علت عدم اکراه در دین66
4-1-7. آیات مؤید نفی اکراه دین68
4-1- 8. عدم نسخ آیه لا اکراه فی الدین72
4-2. پیامدهای آیه ی “لااکراه فی الدین”73
4-2-1. ارتباط مشیت الهی با اختیار انسان74
4-2-2. دنیا، دارابتلاء و امتحان76
4-2-3. عدم تطابق ایمان با اجبار77
4-2-4. پیشرفت مسلمین در سایه قواعد غیر تحمیلی دین اسلام78
فصل پنجم81
5-1. مفهوم آزادی82
5-1-1. شروط آزادی در اسلام83
5-1-2. قلمرو آزادی در اسلام84
5-2. آزادی در قرآن کریم85
5-2-1. آزادانه بودن دعوت پیامبران و دوری از هر گونه اکراه و اجبار86
5-2-2. آزادی در انتخاب دین88
5-2-3. آزادی (اختیار) در عمل90
5-2-4. آزادی و امتحان الهی91
5-2-5. آزادی اندیشه92
5-3. حدود آزادى96
5-4. بررسی شبهاتی پیرامون آیه “لا اکراه فی الدین”101
5-4-1. شبهه اول – انحصار مقبولیت شرعی دین اسلام، در تعارض با آزادی عقیده دینی است.101
5-4-1-1. جواب و رد شبهه101
5-4-2. شبهه دوم – وجوب تکالیف شرعی برای بندگان ،در تعارض با اختیار وآزادی در دین مطابق آیه لا اکراه فی الدین است.104
5-4-2-1جواب و رد شبهه:104
5-4-3 شبهه سوم: مشیت الهی، به معنای جبر است و با اختیار انسان خصوصاً اختیار و انتخاب دین منافات دارد.109

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

5-4-3-1. جواب و رد شبهه:109
5-4-4 شبهه چهارم: مسئله عقوبت کیفر و پاداش در تعارض با اختیار و آزادی است. موضوع کیفر ارتداد نیز در این شبهه مطرح است.119
5-4-4-1. جواب و رد شبهه119
5-4-4-2. نکاتی در کیفر ارتداد121
5-4-4-2-1. عوامل تحقق ارتداد124
5-4-4-2-2. انواع مرتد126
5-4-4-2-3. مجازات ارتداد126
5-4-4-2-4. فلسفه مجازات مرتد126
6-1. نتیجه گیری نهایی130
6-1-1. آیا انتخاب دین امری اجباری است یا اختیاری130
6-1-2. دلالت آیه لا اکراه فی الدین چیست130

6-1-3. دین مقبول نزد خداوند و امتیاز آن چیست131
6-1-4. مهمترین شبهات وارده بر آزادی و اختیار انسان که برای پژوهش مورد بررسی قرار گرفته اند کدامند132
6-2. پیشنهادات135
فهرست منابع136
مقدمه
انسان از زمانی که خود را شناخت، اعتقاد پیدا کرد که در برابر گونه ای روابط خاص فوق بشری قرار دارد و از اینکه می توانست از این نیرو کمکهایی را دریافت کند خوشحال بود. در طی قرون و در هر زمانی بشر این نیروی فوق العاده را در چیزی پیدا می کرد. به آن متمسک می شد و از این تقاضای کمک می کرد و حتی آن را می پرستید یا آنکه غریزه اعتقاد به علمی روحانی مانند سایر مواهب خدادادی در فکر انبیاء انسانی مشترک است، ولی با وجود این ادیان و اعتقاداتی در جهان به وجود آمد که در طی سال های متوالی بعضی از آنها از میان رفتند و بعضی از آنها باقی ماندند. قدمت حضور انسان در زمین و عقاید آنها می رساند که ابندایی ترین انسان ها و همه ی مردم اولیه گونه ای اعتقاد دینی داشتند و انسان اولیه نیز مانند بازماندگانش به نیروی راز آلودی که نگاه دارنده ی زمین ، آسمان و سراسر زندگی اوست عمیقاً احساس وابستگی می کرد . با مطالعه ی تاریخ ادیان و مذاهب و عقاید می توان پی برد که انسان در تمامی دوره های زندگی خود مذهبی زیسته است و این نشان دهنده ی این موضوع است که دین و مذهب یک امر غریزی و فطری است . درباره ی نقش بر جوامع بشری میتوان گفت که این امر نکته ای است که در جای جای تاریخ و از لابه لای زوایای مختلف جوامع به روشنی قابل مشاهده است متأسفانه تاریخ های مدون از یک سو، تاریخ ستمگری های پادشاهان است و از سوی دیگر تاریخ یک مبارزه ی خیالی بین بشر و طبیعت برای رفع فقر و گرسنگی، در این میان آنچه که به طور کامل مورد غفلت وفراموشی قرار گرفته، راه و تاریخ انبیاء و مبارزات عدالت خواهانه مومنینی است که برای گسترش توحید و اقامه ی قسط و عدل در میان انسان ها قیام کردند، حال آنکه اگر با چشم حقیقت بین بنگریم، در تمام طول تاریخ زندگی بشر بر کره ی زمین آنچه که بیشترین تأثیر را در حیات ظاهری و باطنی انسان باقی گذاشته است و بیشتر از همه عوامل مستحق بحث و تحقیق است، راه انبیاء و مبارزات آنها است.
تاریخ به دست بشر و بشر بیش از هر چیز به دست پیامبران ساخته و پرداخته شده است. ناموس آفرینش، جهان را مسخر انسان و انسان را مسخر نیروی ایمان و پیامبران را سلسله جنبان این نیرو قرار داده است. تنها نیروی ایمان است که به تعبیر قرآن حیات تازه ای به او می‌دهد.
“یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُمْ لِمَا یُحْیِیکُمْ” الانفال /24 “اى کسانى که ایمان آورده‏اید، چون خدا و پیامبر (ص)، شما را به چیزى فرا خواندند که به شما حیات مى‏بخشد”
ادیان با تقدس دادن به هدفهای عالی بشری ،عواطف انسان ها را تحریک کرده و در آنها شور و حرکت به وجود می آورند. که زنده ترین امواج اجتماعی، امواج و جنبش های دینی است. پیوند این نهضت ها با جوهر حیات و فطرت زندگی از هر چیز اصیل تر است تاریخ اسلام، از این نظر سخت آموزنده و تکان دهنده است. اسلام در ابتدا بصورت یک موج بسیار کوچکی پدید آمد. حضرت محمد (صل الله علیه وآله وسلم) در حالی که دنیای درونش دگرگون شده بود و با دریای غیب و ملکوت اتصال یافته و از فیوضات الهی لبریز شده بود، فریاد برآورد: ” قولوا لا اله الا الله تفلحوا ” این موج شروع شد و موثرترین تأثیرات اجتماعی را همراه با تأثیرات فردی بر حیات بشر نهاد.
دین‌شناسی و آگاهی از دستورها و قوانین دینی از ضرورت و حساسیت ویژه ای برخوردار است، زیرا:
مهم ترین آرمان یک انسان حقیقت جو، سعادت و رستگاری حقیقی و زندگی جاودانی است که جز در پرتو دین و دین داری حاصل نمی شود.
دین، ماندگارترین و معتبرترین میراث فرهنگی ما است که از سوی پیامبران الهی و در رأس آنان پیامبر خاتم (ص) و جانشینان به حق ایشان و با جانفشانی های فراوان آن بزرگواران به دست ما رسیده است. از این رو پاسداری و حفظ این میراث عظیم بر ما واجب است واین مهم، جز از راه آشنایی لازم با دین و آموزه های دینی و راه های مقابله با متجاوزان به حریم دین میسر نمی شود.
وما توفیقی الاّ بالله العلیّ العظیم
لیلان کامرانی
پاییز 1392
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1. بیان مسئله تحقیق:
اجبار و اکراه در پذیرش دین نیست. دین باید با اختیار خود شخص صورت گیرد. اصولا دین به عنوان یک مقوله ایمانی و قلبی، چیزی نیست که اجبار پذیر باشد. در آیه (لا اکراه فی الدین) متوجه خواهیم شد که نه با زبان نفی سخن گفته و نه نهی یعنی فرمود در دین اجبار نیست نه اینکه نباید اجبار کرد یعنی اجبار پذیر نیست. نمی توان کسی را به زور انسان معتقد و مومن کرد چون مربوط به اعتقاد و دل او انتخاب می شود. اما دین پذیرفته نزد خدا فقط اسلام است یعنی فقط دین حق، مورد پذیرش خدا است مثل اینکه بگوید انسان ها در انتخاب نیک و بد اختیار دارند انسان می تواند راه درستی و پاکی را انتخاب کند یا راه گمراهی و ضلالت و گناه را برگزیند هیچ کدام اجبار نیست اما خدا فقط نیکی و خوبی را می پذیرد و مورد قبول است خداوند فقط به نیکوکاران پاداشی می‌دهد این دو با هم تناقض دارند.
خداوند راه هدایت و ضلالت را معرفی و به انسان ها نشان داده و دستور فرمانبرداری سوی هدایت کرده اما انسان ها را در انتخاب راه آزاد گذاشته که هر کدام را بپذیرند و هر راه را خواستند بپیمایند. اما به آنها فرمود که تنها نیکوکاران و شاکران را پاداش می دهد. همین موضوع در مورد دین حق و باطل نیز هست اجباری بر پذیرش حق نیست، اما تنها حق نزد خدا پذیرفتنی است. تحقیق حاضر هم به بررسی این تعارض ظاهری و اثبات عدم اکراه در پذیرش دین می پردازد لذا در این تحقیق سعی بر آن است که از طریق مراجعه به آیات و روایات و کتب تفسیری ،روایی شیعه مسئله آزادی انسان و عدم اکراه و اجبار در مسئله‌ی پذیرش دین مورد بررسی قرار گیرد.
1-2. اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن:
متاسفانه شتاب زدگی و ساده انگاری و تاثیر پذیری از شعارهای سیاسی روزمره موجب شده که در دهه های اخیر آیه ای ” لا اکراه فی الدین ” دست مایه ی بسیاری از توجیهات ناروا قرار گیرد و بدون درنگ وتأمل کافی برداشت های نادرستی به قرآن نسبت داده شود، از جمله شبهات و پرسش‌های فراوانی که از ناحیه ی مخالفان وارد شده به گونه ای که سوء استفاده هایی ناروا از این آیه شده که آن را بهانه و دستاویزی برای اعمال و عقاید باطل خود قرار داده اند، در شرایطی که جهل و نادانی مردم باعث میشود قدرت تشخیص حق از باطل را نداشته باشند و دچار تردید شوند. از سوی دیگر پاسخگویی مستدل و مناسبی نیز و جود ندارد تا آیه ی مزبور شفاف سازی شود و مفهوم اصلی آن روشن شود از این رو ضرورت اقتضا نمود که با توجه به نو و کاربردی بودن موضوع تحقیق آن را به عنوان موضوع پایان نامه خود انتخاب نمایم.

1-3. هدف های تحقیق:
دو هدف عمده در این تحقیق عبارتند از:
الف) رد ادعای ناسازگاری دین با آزادی.
ب) نشان دادن چهره حقیقی دین و معارف قرآن و زدودن ابهامات وارده بر آن
انگیزه اینجانب از انتخاب موضوع پایان نامه پیرامون آیه ” لا اکراه فی الدین “، بررسی وپاسخ به شبهات و پرسش های مخالفین و همچنین شفاف سازی درباره این موضوع از منظر قرآن وروایات است که با توجه به کاربردی ونوبودن موضوع ،مورد تحقیق قرار گرفته است.
1-4. سوالات تحقیق
1. آیا انتخاب دین امری اجباری است یا اختیاری؟
2. دلالت آیه لا اکراه فی الدین چیست؟
3. دین مقبول نزد خداوند و امتیاز آن چیست؟
4. مهمترین شبهات که در تعارض با عقیده دینی در لا اکراه فی الدین مطرح شده کدامند؟
1-5. فرضیات تحقیق:
1. انتخاب دین امری اجباری نیست منتها راه تمییز حق از باطل (رشد از غی) در قرآن بیان شده است و بدیهی است که راه رشد وهدایت ، در پیروی از حق و دستورات دینی است.
2. انسان در دنیا در انتخاب دین آزاد است اما این انتخاب ملزم به رعایت صحیح تکالیف و اوامر و نواهی الهی است. از آنجایی که خداوند عادل وفیاض است این حق را برای خود وبه بندگان مکلف اعطاء فرموده است که در صورت انجام وپیروی از اوامر الهی مستحق پاداش باشند ، در صورت ترک اوامر و پیروی از نواهی الهی به عنوان عقوبت آثار آن مستحق عذاب وکیفر گردند.
3. دین حقیقی، همان دین و شریعت اسلام است. زیرا اسلام از جامعیت، جاودانگی، اجتهادپذیری، سهل و آسان گیری، ارتباط دنیا و آخرت و از هر گونه تحریف ناپذیری کتاب آسمانی قرآن معصون می باشد.
4. مهمترین شبهات وارده بر آزادی و اختیار انسان که برای پژوهش مورد بررسی قرار گرفته اند عبارتند از:
1. انحصار مقبولیت شرعی دین اسلام، در تعارض با آزادی عقیده دینی است. جواب: آیاتی که دلالت صریح به مشروعیت و انحصار مقبولیت دین اسلام دارد به عنوان تنها دین برتر نزد خداوند در تعارض با آیه لا اکراه فی الدین نیست.
2. وجوب تکالیف شرعی برای بندگان، در تعارض با اختیار و آزادی در دین (مطابق آیه لا اکراه فی الدین) است. جواب: هر آنچه از جانب خداوند متعال برای هدایت و نزدیکتر ساختن بندگان به اطاعت از اوامر الهی فرستاده شود لطف است و هر آنچه از جانب پروردگار برای دور ساختن بندگان از ارتکاب معاصی و محرمات ارائه شود لطف است در صورتی که مکلف مجبور به انجام تکلیف و خودداری از معاصی نشود.
3. مشیت الهی، به معنای جبر است و با اختیار انسان خصوصا اختیار و انتخاب دین منافات دارد. جواب: همه چیز به مشیت خداست. اختیار را خدا در ذات انسان قرار داده است و کسی نمی تواند آن را از او سلب کند. خداوند انسان را آزاد و مختار در انتخاب راه، آیین و مکتب خلق کرده است و فرموده “لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ”1 اما همین خدا به واسطه پیامبرانش شریعت و قانونی به دست مردم داده که بر اساس آن به کسانی که این قانون را عمل کنند پاداش و کسانی که رعایت نکنند عذاب سختی می چشاند.
4. مسئله عقوبت و کیفر و پاداش اخروی در تعارض با اختیار و آزادی مستنبط از آیه لا اکراه فی الدین خصوصا کیفر مرتد است. جواب: انسان پیش از اینکه وارد جامعه شود و شرایط مختلف سیاسی و اقتصادی و غیره بر او حکومت کند، در درون خودش دو جنبه ی متضاد نفسانی دارد و آزاد است که از این دو یکی را انتخاب کند. از طرف دیگر، فطرت و عقل و پیامبران انسان را به خیر و صلاح دعوت می کنند. پس هر گاه به جنبه های مثبت وجدانی وعقلی وشرعی نفس توجه کند، پاداش الهی و هر گاه به جنبه منفی و ضد ارزشی نفس توجه کند، کیفر و عقوبت الهی به او می رسد. لذا مجازات ارتداد هم برای استفاده بهینه از آزادی مذهبی و ایجاد فضای سالم برای بهره برداری و اقدامی شایسته و بازدارنده است و منافاتی با آیه کریمه “لا اکراه فی الدین” ندارد.
1-6. قلمرو و ساختار تحقیق:
این تحقیق درمحدوده آیات وحی قرآنی وروایات معصومین به بررسی پیرامون موضوع مورد بحث می پردازد، و این پایان نامه، در شش فصل کلی تدوین شده است:
فصل اول: کلیات بحث: بیان مسئله، اهداف و انگیزه تحقیق، پیشینه بحث، سوالات تحقیق، فرضیات تحقیق، قلمرو وساختار تحقیق، روش تحقیق، متغیرها و واژه های کلیدی.
فصل دوم: مفهوم و کاربرد قرآنی مفرده های دین و اکراه و اختیار
فصل سوم: حقیقت و فلسفه نیاز بشر به دین، مشخصه ها و عناصر دینی، ویژگی ادیان الهی، دین مقبول و امتیاز آن.
فصل چهارم: بررسی دلالت آیه “لا اِکراهَ فِی الدِّین” از منظر قرآن و روایات.
فصل پنجم : آزادی عقیده و بررسی چهار شبهه وارده بر آن.
فصل ششم: نتیجه گیری نهایی، پیشنهادات و منابع
1-7. پیشینه تحقیق:
ریشه ی اولیه این موضوع را می توان در قرآن جست. در بسیاری از آیات قرآن به بیان مسئله ی آزادی انسان در پذیرش دین اشاره شده است.
در کتب تفسیری نظیر : تفسیرالمیزان ، مجمع البیان، تفسیر نمونه، روض الجنان و روح الجنان، تفسیر صافی، اطیب البیان، تفسیر لاهیجی، تفسیر نور الثقلین، تفسیر جامع و امثال اینها.
در کتب روایی نظیر : بحارالانوار، نهج البلاغه، نهج الفصاحه، اصول کافی، و کتاب الحیاه روایات و احادیثی متنوع در این موضوع به چشم می خورد.
از جمله کتب، مقالات و پایان نامه هایی که پیرامون موضوع بحث، مطالبی را بیان داشته ا ند، و غالبا مورد استفاده این جانب هم در تنظیم و تدوین این پایان نامه قرار گرفته اند، عبارتند از:
1. کتاب حق و تکلیف در اسلام (آیت الله جوادی آملی)
2. کتب مختلف علامه مطهری: انسان و سرنوشت ، عدل الهی، پیرامون انقلاب اسلامی، جهاد و… که به بیان مسئله آزادی اشاره کرده است.
3. آزادی در قرآن محمد علی ایازی که به بیان انواع آزادی، شبهات آزادی و حدود آزادی پرداخته شده است.
4. آزادی ، عقل، ایمان حجت الاسلام محمد سروش.
5. آزادی در فقه و حدود آن محمد حسن قدردان ملکی در مورد آیه لا اکراه فی الدین و مفهوم آن توضیحاتی بیان کرده است.
6. تحف العقول، ابو محمد حسن حرانی، معروف به ابن شعبه.
7. کتاب قواعد فقه ، محقق داماد.
8. شیعه در اسلام، علامه سید محمد حسین طباطبایی.
9. دین گرایی چرا؟، ابوالفضل ساجدی.
10. غررالحکم، عبدالواحد محمد تمیمی آمُدی.
11. جبر و اختیار، محمد تقی جعفری.
12. معارف اسلامی، جوادی وعلیرضا امینی.
در این تحقیق بطور خاص با محوریت آیه “لا اکراه فی دین” به اثبات نقش اختیار و آزادی در عقیده دینی پرداختیم و عمده ترین شبهات آن نیز مورد تحقیق قرار گرفته در حالی که در منابع پیشین به ندرت و گاه پراکنده این مباحث مطرح شده است.
1-8 . روش تحقیق:
در تهیه مطالب با مراجعه به متون و منابع معتبر در کتابخانه ها و استفاده از نرم افزارهای کامپیوتری علوم اسلامی روز و نیز با مراجعه به سایت های معتبر اینترنتی، موضوعات لازم استخراج و گردآوری شده، سپس به صورت توصیفی و تحلیلی به نگارش در آمده است.

1-9. متغیرها و واژ ه های کلیدی:
دین، اکراه (لا اکراه فی الدین)، اختیار، آزادی دینی
فصل دوم
2-1. مفهوم دین وکاربرد قرآنی آن
2-1-1. مفهوم دین در لغت و اصطلاح
واژه‌ی دین در لغت کاربردهای مختلفی دارد. برخی از کاربردهای آن که در فرهنگ های لغت عربی ذکر شده است عبارتند از: ملت و کیش و آیین، جزا و پاداش و مجازات، حساب و بررسی، اطاعت و انقیاد، چیرگی و برتری، تدبیر امور، اعتقاد به قلب و اقرار به زبان و عمل به جوارح، اسم برای تمام آن چه که بدان پرستش خدا کرده شود 2.
در کتاب المنجد دین چنین معنا شده است:
تقوا و پرهیزگاری، سیرت و طریقه، عادت و شان، سلطنت و زمامداری و فرماندهی، قضاوت، معصومیت و طاعت. 3
اما به لحاظ اصطلاحی شاید نتوان برای دین تعریفی ارائه داد که همگان بر آن متفق القول باشند، زیرا نگاه های متنوع و متفاوتی به واژه دین شده است.
در اصطلاح مذهبی ، دین مجموعه اعتقادات وباورهای فکری وعملی حاصل از آن را گویند.
چنانکه علامه طباطبایی می فرماید : ” دین عبارت است از یک سلسله معارف علمی که معارف عملی را به دنبال دارد و جامع همه ی آن معارف یک کلمه است و آن عبارت است از اعتقادات.”4
برخی بزرگان، دین را مجموعه ی عقاید و اخلاق و قوانین و مقرراتی دانسته اند که برای اداره ی امور جامعه‌ی انسانی و پرورش انسان ها می باشد.5
در تعریف مشابه و متداول دیگری، دین را برابر با اعتقاد به آفریننده ای برای جهان و انسان و دستورات عملی متناسب با این عقاید دانسته اند.6
بر اساس این تعاریف ، دین مجموعه ای است از اعتقادات و دستورات عملی، اعتقادات آن درباره ی آفریننده ی جهان و امور مربوط به آن مثل ویژگی های آفریننده و دستورالعمل های آن هم لوازم عملی آن اعتقادات است که ممکن است دستورات فقهی، حقوقی، اجتماعی اخلاقی، عرفانی و سیاسی باشد.7
2-1-2. موارد کاربرد دین در قرآن
دین یکی از محوری ترین مباحث در قرآن کریم است و از آن روی که این کتاب اصلی ترین و عمده ترین متن مورد اعتماد دین اسلام است، جایگاه ویژه در آن دارد.
واژه ی دین در قرآن کریم در معانی زیر به کار رفته است:
1. مکافات و جزا: ” مَالِکِ یَوْمِ الدِّینِ “8 “مالک روز جزاست”
2. تسلیم و انقیاد: “إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الإسْلامُ “9 “در حقیقت، دین نزد خدا همان اسلام است‏.”
3. توحید یگانه پرستی: “قُلِ اللَّهَ أَعْبُدُ مُخْلِصًا لَهُ دِینِی فَاعبُدُوا ما شئتُم مِن دُونِهِ”10
“بگو: “خدا را مى‏پرستم در حالى که دینم را براى او بى‏آلایش مى‏گردانم. پس هر چه را غیر از او مى‏خواهید، بپرستید”
4. هر گونه پرستش (خواه پرستش خدای یکتا یا پرستش غیر خدا ):”لَکُمْ دِینُکُمْ وَلِیَ دِینِ” 11
“دین شما براى خودتان، و دینِ من براى خودم‏”
5. هر گونه قانون و دستورالعمل زندگی: ” مَا کَانَ لِیَأْخُذَ أَخَاهُ فِی دِینِ الْمَلِکِ” 12
“او در آیین پادشاه نمى‏توانست برادرش را بازداشت کند”
6. احکام و قوانین اسلامی : “فَلَوْلا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ مِنْهُمْ طَائِفَهٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ” 13
“پس چرا از هر فرقه‏اى از آنان، دسته‏اى کوچ نمى‏کنند تا [دسته‏اى بمانند و] در دین آگاهى پیدا کنند”
در بیش از صدوسی آیه در قرآن، موضوعات مربوط به دین آمده که بخش عمده ی ماهیت و حقیقت دین اسلام را تشکیل می دهد و ما مهم ترین مباحث را در این جا یاد آور می شویم.
الف) دین در نزد خدا : در آیات بسیاری از قرآن کریم به دین راستین و دین مورد رضایت خدا تصریح شده است، چنان چه می فرماید: “إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الإسْلامُ” 14
“در حقیقت، دین نزد خدا همان اسلام است‏.”
چنان که ملاحظه می شود خدا برای نوعی از دین که اسلام است رسمیت قائل می شود و بر این حقیقت در آیات دیگری تأکید می کند.
ب) عدم اکراه در دین: از نظرگاه اسلامی ، دینی معقول و پذیرفته است که از روی رغبت و دانایی و شناخت پذیرفته شده باشد نه از روی اجبار و اکراه “لا اِکراهَ فِی الدِّین” 15، چنان که به این حقیقت حدود پنج بار در قرآن کریم تصریح شده است و خداوند متعال می فرماید:
“وَلَوْ شَاءَ رَبُّکَ لآمَنَ مَنْ فِی الأرْضِ کُلُّهُمْ جَمِیعًا أَفَأَنْتَ تُکْرِهُ النَّاسَ حَتَّى یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ” 16


پاسخ دهید